คุป ธาตุ

คุป ปกป้อง/คุ้มครอง/รังเกียจ

ชิคุจฺฉติ ย่อมรังเกียจ คุ+คุป+ฉ+ติ คุ เป็น ชิ ป เป็น จฺ

ชิคุจฺฉมาน รังเกียจอยู่

ความหมาย 3 ศัพท์ อติมญฺญติ หีเฬติ และ ชิคุจฺฉติ

1. อติมญฺญติ (Atimaññati) - "การถือตัวข้ามหน้า"วิเคราะห์ตามธาตุ: อติ (ยิ่ง/เกิน) + มนฺ (คิด/รู้)ความหมายเชิงพฤติกรรม: เป็นอาการทางใจที่ "คิดว่าตนเหนือกว่า" แล้วนำเอาความรู้สึกนั้นไปกดผู้อื่นไว้คำไทยที่สอดรับ: "ความถือดี" หรือ "ความลำพอง"จุดเน้น: เน้นที่ ทิฐิมานะ ภายในใจ เป็นจุดเริ่มต้นของการแบ่งแยกชนชั้นหรือพวกพ้อง

2. หีเฬติ (Hīḷeti) - ย่อมดูแคลน "การเหยียดหยาม"วิเคราะห์ตามธาตุ: หีฬฺ (ดูหมิ่น/รุกราน)ความหมายเชิงพฤติกรรม: เป็นการ "แสดงอาการ" ดูแคลนออกมา ไม่ว่าจะด้วยคำพูด กิริยา หรือท่าทาง เพื่อให้อีกฝ่ายดูต่ำต้อยคำไทยที่สอดรับ: "เหยียด" หรือ "หยาม"จุดเน้น: เน้นที่ การกระทำภายนอก ที่ทำลายศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น เป็นตัวจุดชนวนความขัดแย้งในสังคม

3. ชิคุจฺฉติ (Jigucchati) - ย่อมรังเกียจ "การรังเกียจเดียดฉันท์"วิเคราะห์ตามธาตุ: คุปฺ (ปกป้อง/ปิดกั้น) ในรูปซ้ำธาตุ (Desiderative) แปลว่า ปรารถนาจะปกปิดหรือหลีกหนีความหมายเชิงพฤติกรรม: อาการ "ขยะแขยง" หรือสะอิดสะเอียน ไม่อยากเข้าใกล้ มองว่าเป็นของโสโครกหรือน่ารังเกียจคำไทยที่สอดรับ: "รังเกียจ" หรือ "เดียดฉันท์"จุดเน้น: เน้นที่ ความรู้สึกผลักไส (Repulsion) ไม่ยอมรับเข้ามาในวงจรชีวิต มักใช้ในบริบทของการรังเกียจคนต่างกลุ่ม หรือคนที่มีสภาวะด้อยกว่า

ตารางเปรียบเทียบเพื่อการใช้งาน (ดุษฎีนิพนธ์/งานวิชาการ)คำศัพท์รากเหง้าของอาการมิติที่แสดงออกผลกระทบต่อ "วิถีบวร"

อติมญฺญติมานะ (ความถือตัว)จิตใจ (คิดล่วง)ขาดความอ่อนน้อม (อปจายนธรรม)

หีเฬติโทสะ (ความโกรธ/แค้น)วาจา/ท่าทาง (ทำให้อาย)ขาดความสามัคคี (สาราณียธรรม)

ชิคุจฺฉติวิภาวตัณหา (ความไม่อยากมี/เป็น)ทัศนคติ (ผลักไส)ขาดการยอมรับความต่าง (เมตตาธรรม)