รุธ ธาตุ

รุธ ดับ ปิด กั้น ขวาง

นิรุชฺฌนฺติ ย่อมดับ นิ+รุช+ย+อนฺติ

วิรุชฺฌติ ย่อมยินร้าย ย่อมโกรธ วิ+รุธ+ย+ติ

อุปรุนฺธิตฺวา เข้าไปปิดแล้ว อุป+รุธ +ตฺวา ลง อิ อาคม ลง นิคหิตที่ รุํธ ซ้อน นฺ / ปิธาย ปิดแล้ว ดูที่ ธา ธาตุ

รุนฺธิต อันเขาปิดแล้ว

กุชฺฌนฺติ คืออาการ "เดือด" อยู่ข้างใน หรือแสดงออกว่าโกรธ

วิรุชฺฌนฺติ คืออาการ "ขัด" หรือ "ปีนเกลียว" คือการไม่ยอมกัน การเป็นปฏิปักษ์ต่อกัน

ในคัมภีร์มักพบคำว่า "อปฺปฏิวิรุชฺฌนฺตา" (ความไม่ถือโกรธตอบ/ความไม่ขัดแย้งตอบ) ซึ่งแสดงให้เห็นว่า วิรุชฺฌนฺติ มีน้ำหนักของการ "โต้ตอบ" หรือ "ขัดขืน" ที่รุนแรงและยืดเยื้อกว่าความโกรธปกติ

3. ความแตกต่างกัน (Differences)ประเด็น

กุชฺฌนฺติ (Kujjhanti) โกรธ (Anger) เป็นอารมณ์ขุ่นเคืองที่เกิดขึ้นในใจ อาจจะชั่วคราวหรือรุนแรงก็ได้ มักเป็นเรื่องของบุคคลเดียวที่รู้สึกต่อสิ่งอื่น เล็งไปที่ โทสมูลจิต

วิรุชฺฌนฺติ (Virujjhanti) ขัดแย้ง / จองเวร (Opposition "ขัด" หรือ "สวนทาง" (Vi = วิเศษ, แจ้ง, ต่าง) มักเล็งถึงการตั้งตนเป็นศัตรู มักเล็งถึงความสัมพันธ์ระหว่างสองฝ่ายที่ "เข้ากันไม่ได้" หรือ "บาดหมางกัน โดยตรงเล็งไปที่ ปฏิฆะ หรือ วิโรธะ (ความกระทบกระทั่ง/ความจองเวร)