ต ปัจจัย
https://www.youtube.com/watch?v=7dTMWWC4LoI
- ต ปัจจัย 10 หลัก
https://www.youtube.com/watch?v=XR-ci7KHNIo
กิริยากิตก์ใดที่แปลว่า อันเขา....แล้ว มีความความหมายว่า เป็นกิริยาที่เป็นอกรรมธาตุ หรือ กัมมวาจก
- ที่ใช้เป็น เหตุกัตตุวาจา นั้น เสมือนไม่มีเลย
- อกรรมธาตุ เป็นกัตตุวาจก สกรรมธาตุเป็น กัมมวาจก
เนื้อหา
- 1 ธาตุ มี มฺ นฺ และ รฺ เป็นที่สุดธาตุ ลบที่สุดธาตุ ( ไม่แปลง ต)
- 2 ธาตุ มี รฺ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย แล้วลบที่สุดธาตุ
- 3 ธาตุ มี จฺ ,ชฺ , ปฺ และ ทฺ เอาที่สุดธาตุ เป็น ตฺ
- 4 ธาตุ มี อา เป็นที่สุด แปลงเป็น อิ
- 5 ธาตุ 2 ตัว ลงใช้ทั้ง 2 ตัว ใน ต ปัจจัย จะเป็นกัมมวาจก ลง อิ อาคม
- 6 ธาตุ ที่มี ทฺ อยู่หน้า ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบที่สุดธาตุ
- 7 ธาตุ มี รฺ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น อิณฺณ แล้วลบที่สุดธาตุ
- 8 ธาตุ มี ส เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น ฏฺฐ แล้วลบที่สุดธาตุ
- 9 ธาตุ มี ธ และภ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น ทฺธ แล้วลบที่สุดธาตุ
- 10 ธาตุ มี ม เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น อนฺต แล้วลบที่สุดธาตุ
ธาตุ มี มฺ นฺ และ รฺ เป็นที่สุดธาตุ ลบที่สุดธาตุ ( ไม่แปลง ต)
- เมื่อลบที่สุดธาตุแล้ว จะ เหลือ ต อยู่ท้ายธาตุ แล้วนำไปแจกวิภัตตินามทั้ง 7
- คม คโต ไปแล้ว /อกัมมธาตุ เป็น กัตตุวาจก
- รม รโต ยินดีแล้ว / อกัมมธาตุ เป็น กัตตุวาจก
- ขม ขโต อันเขาขุดแล้ว /สกัมมธาตุ เป็น กัมมวาจก
- หน หโต อันเขาฆ่าแล้ว /สกัมมธาตุ เป็น กัมมวาจก
- กร กตํ อันเขากระทำแล้ว /สกัมมธาตุ เป็น กัมมวาจก
- มร มตํ อันเขาตายแล้ว / ภาววาจก
ธาตุ มี รฺ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย แล้วลบที่สุดธาตุ
- ปุณฺโณ เต็มแล้ว ปูร+ต แปลง ต เป็น อิณฺณ ลบพยัญชะที่สุดธาตุ คือ ลบ ร ปู+อิณฺณ ลบ อิ เหลือ ปู+ณฺณ รัสสะ อู เป็น อุ เป็น ปุณฺณ เมื่อประกอบ สิ จึงเป็น ปุณฺโณ
- ปุฏฺโฐ อัน...ถามแล้ว ปุจฺฉ+ต แปลง ต เป็น ฏฺฐ แล้วลบ จฺฉ ( เป็นไปได้ไหมว่า จฺฉ กับ ต เป็น ฏฺฐ ด้วย)
ธาตุ มี จฺ ,ชฺ , ปฺ และ ทฺ เอาที่สุดธาตุ เป็น ตฺ
- ที่สุดธาตุเป็น ตฺ กับ ต ปัจจัยที่ยังคงอยู่ รูปที่เห็นจะเป็น ตฺต ที่แจกไปตามวิภัตตินามทั้ง 7
-สิจ สิตฺโต อันเขารดแล้ว
- วิวิจ วิวิตฺโต สงัดแล้ว ถ้านามคือ วิเวก
- ภุช ภุตฺโต อันเขากินแล้ว / (เตน ภตฺตํ ภุตฺตํ)
- จช จตฺโต สละแล้ว
- คุป คุตฺโต อันเขาคุมครองแล้ว
- ตป ตตฺโต ร้อนแล้ว
-ปท ปตฺต ถึงแล้ว
ธาตุ มี อา เป็นที่สุด แปลงเป็น อิ
- ฐา+ต แปลง อา เป็น อิ = ฐิต ยืนแล้ว
- ปา+ต แปลง อา เป็น อิ, อี = ปิต, ปีต อันเขาดื่มแล้ว
-อภิ+ฌา + ต แปลง อา เป็น อิ = อภิชฺฌิต อันเขาเพ่งเฉพาะแล้ว ( อภิ+เฌ+ต เอ เป็น อา )
ธาตุ 2 ตัว ลงใช้ทั้ง 2 ตัว ใน ต ปัจจัย จะเป็นกัมมวาจก ลง อิ อาคม
-ภาสิต อันเขากล้าวแล้ว
-กริต
-ขมิต
-ปทิต
-กถิต
-ปจิต
-อิกฺขิต
-ลภิต
-คหิต
-รุนฺทิต
ธาตุ ที่มี ทฺ อยู่หน้า ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบที่สุดธาตุ
-ฉท+ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ท = ฉนฺน อันเขามุงแล้ว
-สท+ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ท = สนฺน จมแล้ว / นิสินฺน นั่งแล้ว ต เป็น อินฺน
-รุท+ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ท = รุนฺน ร้องไห้แล้ว
-ภิท ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ท = ภินฺน ต่อแล้ว /แตกแล้ว
-ฉิน+ต แปลง ต เป็น นฺน แล้วลบ ท = ฉินฺน อันเขาตัดแล้ว/ขาดแล้ว
ทา+ต ทินฺน (1 อา เป็นที่สุด จึง เป็น อิ 2.ต แปลงเป็น อนฺน
ธาตุ มี รฺ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น อิณฺณ แล้วลบที่สุดธาตุ
- ชร + ต ชิณฺณ
- ตร +ต ติณฺณ
- ปูร +ต ปุณฺณ เต็มแล้ว แปลง ต เป็น อิณฺณ ลบ ร และ ลบ อิ รัสสะ อู เป็น อุ
- อา+กิร + ต อากิณฺณ เกลื่อนกล่นแล้ว / เรี่ยรายแล้ว
- สุ+จร+ต สุจิณฺณ
ธาตุ มี ส เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น ฏฺฐ แล้วลบที่สุดธาตุ
- ตุส+ต = ตุฏฺฐ ยินดีแล้ว (แปลง ต เป็น ฏฺฐ แล้วลบ ส / อีกท่านว่า ส+ต เป็น ฏฺฐ)
- หส+ต = หฏฺฐ ร่าเริงแล้ว (แปลง ต เป็น ฏฺฐ แล้วลบ ส / อีกท่านว่า ส+ต เป็น ฏฺฐ)
-ป+วิส+ต = ปวิฏฺฐ (แปลง ต เป็น ฏฺฐ แล้วลบ ส / อีกท่านว่า ส+ต เป็น ฏฺฐ)
- นส+ต = นฏฺฐ หายแล้ว
-ผุส+ต = ผฏฺฐ อันเขาถูกต้องแล้ว
-อา+มส+ต = อามฏฺฐ อันเขาจับต้องแล้ว
ธาตุ มี ธ และภ เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น ทฺธ แล้วลบที่สุดธาตุ
- พุธ + ต พุทฺธ อันเขารู้แล้ว
- กุธ +ต กุทฺธ โกรธแล้ว
- รุธ +ต รุทฺธ อันเขาปิดแล้ว / เทียบกับ รุนฺทิต, รุนฺทิตฺวา , รุนฺทิตพฺพ
- ยุธ +ต ยุทิธ ประกอบแล้ว /รบแล้ว
- สิธ +ต สำเร็จแล้ว
- พธ +ต พทฺธ อันเขาผูกแล้ว
- ลภ+ต ลทฺธ อันเขาได้แล้ว
- อา+รภ+ต อารทฺธ เริ่มแล้ว /อันเขาปรารภแล้ว
ธาตุ มี ม เป็นที่สุดธาตุ แปลง ต ปัจจัย เป็น อนฺต แล้วลบที่สุดธาตุ
- ป+กม+ต ปกฺกนฺต หลีกไปแล้ว เทียบกับ ปกฺกามิ
- ทม + ต ทนฺต ฝึกแล้ว/ทรมานแล้ว
- สม +ต สนฺต สงบแล้ว/ระงับแล้ว
- วิ+ภม+ ต วิภนฺต สึกแล้ว
- นิ+ขม +ต นิขนฺต ออกไปแล้ว
