ปิห ธาตุ
ปิห ธาตุ กับ ปตฺถ ธาตุ เหมือน และต่างกันอย่างไร
สำหรับ ปิห ธาตุ (Piha) และ ปตฺถ ธาตุ (Pattha) ทั้งคู่มีความหมายเกี่ยวเนื่องกับ "ความปรารถนา" แต่มีเฉดความหมายและลักษณะของ "อาการอยากได้" ที่ต่างกันอย่างน่าสนใจในทางไวยากรณ์และอรรถรสทางธรรมครับ
1. วิเคราะห์ตามตัวธาตุ
ปิห ธาตุ (Piha-dhātu) ความหมาย: ปรารถนา, รัก, ใคร่, เอ็นดู
ลักษณะ: เป็นความปรารถนาในลักษณะ "ชื่นชม" หรือ "อยากเป็นอย่างนั้นบ้าง" มักใช้ในบริบทของการเห็นความดีหรือความสำเร็จของผู้อื่นแล้วเกิดความเลื่อมใสปรารถนาอยากจะครอบครองหรือเป็นเช่นนั้น
คำไทยที่สอดรับ: "ใฝ่" หรือ "นิยม" (เช่น ปิหยติ - ย่อมปรารถนา/ย่อมชื่นชม)
ปตฺถ ธาตุ (Pattha-dhātu) ความหมาย: ปรารถนา, มุ่งหวัง, ต้องการ (ป+อตฺถ)
ลักษณะ: มาจาก ป (ทั่ว/ข้างหน้า) + อตฺถ (ประโยชน์/ความต้องการ) เป็นความปรารถนาในลักษณะ "มุ่งมั่น" หรือ "ตั้งเป้าหมาย" มักใช้ในเชิงการตั้งความปรารถนาอย่างแรงกล้าเพื่อบรรลุผลบางอย่าง (เช่น การปรารถนาพุทธภูมิ หรือการมุ่งหวังผลกำไร)
คำไทยที่สอดรับ: "มุ่ง" หรือ "หวัง" (เช่น ปตฺถยติ - ย่อมปรารถนา/ย่อมมุ่งหวัง)
2. ความเหมือนและความต่าง
ประเด็นเปรียบเทียบ ปิห ธาตุ (ใฝ่/นิยม) ปตฺถ ธาตุ (มุ่ง/หวัง)
อารมณ์ของความรู้สึก เน้นความ "พึงพอใจ" (Affection/Admiration) เน้นความ "ตั้งใจจริง" (Aspiration/Ambition)
ทิศทางของธาตุ มักปรารถนาในสิ่งที่ "เห็นแล้วถูกใจ" มักปรารถนาในสิ่งที่ "กำหนดเป็นเป้าหมาย"
ตัวอย่างการใช้ ปรารถนาในของสวยงาม, ปรารถนาความดีของผู้อื่น ปรารถนาความสำเร็จ, ปรารถนาพระนิพพาน
วิภัตติที่มักใช้ร่วม มักใช้คู่กับ จตุตถีวิภัตติ (แก่...) เช่น ปรารถนา "แก่" ความสุข มักใช้คู่กับ ทุติยาวิภัตติ (ซึ่ง...) เช่น ปรารถนา "ซึ่ง" ประโยชน์
3. วิเคราะห์เชิง "ภาษาไทยแท้"
ปิห ธาตุ เทียบได้กับคำไทยว่า "รัก" หรือ "ใคร่" ในเชิงบวก คือเห็นสิ่งใดแล้วนึกรักนึกพอใจ อยากได้มาใกล้ตัว
ปตฺถ ธาตุ เทียบได้กับคำไทยว่า "หมาย" หรือ "ปอง" คือการเล็งเป้าหมายไว้แล้วพยายามจะไปให้ถึง (เหมือนคำว่า "หมายมั่นปั้นมือ")
4. การนำไปใช้ในบริบท "วิถีบวร"
ในงานของคุณ หากจะพูดถึงการขับเคลื่อนชุมชนทุ่งมน:
เราใช้ ปิห ธาตุ เพื่อสร้างความ "เลื่อมใส" ในความดีงามของวัฒนธรรมท้องถิ่น ให้คนในชุมชน "ใฝ่" ในศีลธรรม
เราใช้ ปตฺถ ธาตุ เพื่อสร้าง "เป้าหมาย" ร่วมกัน (Common Goal) ให้คนในชุมชน "มุ่ง" ไปสู่ความสันติสุขที่ยั่งยืน
